Phát triển chuỗi giá trị lanh

Phát triển chuỗi giá trị lanh
Theo Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD) , trên thế giới có khoảng 40 quốc gia đang phát triển cây lanh trong đó có các quốc gia sản xuất lớn như Trung Quốc, Pháp, Canada, Mỹ, Hà Lan, Nhật… với sản lượng năm 2019 đạt khoảng 275.000 tấn nguyên liệu lanh thô và sơ chế. Thị trường các sản lanh ước tính đạt 18,6 tỷ USD trước năm 2027. Cũng theo báo cáo của UNCTAD, cây lanh là loại cây trồng tuyệt vời cho thế giới, là một loại cây có lợi cho nông nghiệp, một loại cây có tác dụng cải tạo/ khử độc cho đất, tái tạo đất, khử ô nhiễm nước, một loại cây trồng không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và đặc biệt lanh là loại cây chống biến đổi khí hậu thực sự hiệu quả, lanh hấp phụ các bon cao nhất trong số các loài cây trồng. Theo nghiên cứu của đại học Cambrridge (Anh), 1 ha lanh có thể hấp phụ đến 15 tấn các bon trong khi 1 ha rừng hấp phụ khoảng 6 tấn carbon. Cây lanh là cây có giá trị kinh tế cao và có thể sử dụng vào mục đích lấy sợi để dệt vải, sản xuất dầu thực phẩm từ hạt, lá, sản xuất giấy từ thân, sản xuất vật liệu xây dựng…

Cũng theo UNCTAD, mặc dù cây lanh không có bất kỳ đặc tính gây say nào, nhưng việc thiếu sự phân biệt pháp lý rõ ràng nên cây lanh vẫn là một loại cây gây tranh cãi ở nhiều quốc gia. Trước đây Mỹ cũng không khuyến khích trồng lanh nhưng từ năm 2018 Chính phủ Mỹ đã cho phép nông dân Mỹ trồng lanh và hiện tại hầu như tất cả các bang của Mỹ đã trồng lanh với diện tích đạt được năm 2020 lên đến 405.863 mẫu Anh (tương đương 164.246 ha). UNCTAD khuyến nghị các quốc gia cần xác định rõ tính pháp lý của việc trồng lanh để có thể đưa cây lanh vào sản xuất một cách chính thức.

Ở Việt Nam, lanh đã được trồng từ rất lâu chủ yếu bởi đồng bào dân tộc H’mông ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Hòa Bình… Cả nước có 1,4 triệu người H’mông và việc phát triển cây lanh có tiềm năng đem lại hiệu quả kinh tế và môi trường rất lớn. Toàn tỉnh Hà Giang trung bình mỗi năm trồng khoảng trên 100 ha cây lanh ở các huyện Mèo Vạc, Yên Minh, Hoàng Su Phì, Quản Bạ, Đồng Văn để dệt vải, may áo váy, làm đồ lưu niệm... gắn với phát triển du lịch sinh thái. Theo Cổng thông tin điện tử của Chính phủ , Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy thông báo lanh là loại cây có chứa hoạt chất THC có tác dụng gây ức chế thần kinh và ảo giác, tuy nhiên hàm lượng chất THC của lanh dưới 0,3% nên hiện tại cây lanh chưa đưa vào danh mục quản lý theo Nghị định 73 của Chính phủ quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất. Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy nhấn mạnh việc trồng cây lanh có vai trò không nhỏ trong đời sống thực tế và đời sống tinh thần của bà con dân tộc vùng cao, không cấm đồng bào dân tộc phát triển cây lanh, nhưng phải quản lý và ngăn chặn không để xảy ra những hoạt động lợi dụng, vi phạm từ cây lanh.

Hiệp hội xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam đề xuất làm rõ tính pháp lý của việc phát triển các sản phẩm từ cây lanh để Hiệp hội có thể phát triển mô hình chuỗi giá trị lanh ở Tỉnh Hà Giang, Lào Cai và Hòa Bình nhằm tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc H’mông. Các hoạt động chính của đề xuất bao gồm việc sử dụng vùng nguyên liệu lanh sẵn có tại các địa phương và mở rộng diện tích nếu được phép để tạo ra các sản phẩm mới, bao gồm vải lanh, giấy lanh, dầu lanh, mỹ phẩm lanh. Hiệp hội cũng kỳ vọng triển khai phát triển vùng sản xuất và chuỗi giá trị lanh trong tương lai trên cơ sở bài học phát triển ngành chế biến lanh ở các nước trên thế giới nhằm tạo thu nhập bền vững cho người dân đồng thời để giảm thiểu các tác động của biến đổi khí hậu ở vùng miền núi phía Bắc của Việt Nam